GHG Protocol · Son güncelleme: 2026-10-08
Kapsam 1, 2 ve 3 Emisyonları: Örneklerle Açıklama
Kapsam sınıflandırması, bir işletmenin doğrudan kontrol ettiği kaynakları ve değer zinciri boyunca oluşan dolaylı emisyonları ayrı izlemesine yardımcı olur. Sınırlar doğru kurulmazsa aynı işletme envanterinde eksik sayım veya çift sayım oluşabilir.
Kapsam 1: kuruluşun doğrudan emisyonları
Kapsam 1, raporlama kuruluşunun sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan çıkan doğrudan sera gazı emisyonlarını içerir. Sabit yakma (örneğin işletme kazanı), şirket araçlarında yakıt yakılması ve ekipmandaki soğutucu gaz kaçakları yaygın örneklerdir.
Bir tesisin envantere dahil olup olmadığı önce seçilen organizasyonel sınır ve konsolidasyon yaklaşımına göre değerlendirilmelidir.
Kapsam 2: satın alınan enerjiden kaynaklı dolaylı emisyonlar
Kapsam 2, kuruluşun satın alıp tükettiği elektrik, buhar, ısı ve soğutmanın üretiminden kaynaklanan dolaylı emisyonları kapsar. Tüketim miktarı genellikle fatura veya sayaç kaydından alınır; faktör seçimi enerji türüne, coğrafyaya ve yönteme göre yapılır.
Elektrik için üretim ortalaması ile tüketim noktasına göre yayımlanan faktörler aynı tanımı ifade etmeyebilir. Faktörün açıklamasını ve raporlama amacına uygunluğunu kontrol edin.
Kapsam 3: değer zincirindeki diğer dolaylı emisyonlar
Kapsam 3, Kapsam 2 dışında kalan ve şirketin faaliyetleriyle bağlantılı olarak değer zincirinde meydana gelen dolaylı emisyonları kapsar. Satın alınan mal ve hizmetler, üçüncü taraf taşımacılık, iş seyahati, atık ve satılan ürünlerin kullanım/ömrü sonu gibi faaliyetler örnek olabilir.
GHG Protocol Scope 3 Standard, değer zinciri faaliyetlerini 15 kategori altında düzenler. Kuruluş tüm kategorilerin durumunu değerlendirmeli ve hesap kapsamını yöntem, önemlilik ve veri bulunabilirliğiyle birlikte açıklamalıdır.
Sınırları tutarlı uygulayın
Bir emisyon, aynı kuruluşun Kapsam 1 veya Kapsam 2 toplamına dahil edilmişse aynı envanterde tekrar Kapsam 3 içine eklenmemelidir. Tedarik zincirinde farklı şirketlerin Kapsam 3 kayıtlarında aynı emisyonun yer alması ise farklı raporlama kuruluşlarının bakış açısından mümkün olabilir.
Kiralık varlıklar ve ortak girişimler gibi durumlarda sınıflandırma, kuruluşun kontrolü ve seçtiği konsolidasyon yaklaşımına bağlı olabilir.
Sık görülen faaliyetleri hangi kapsamda aramalısınız?
Aşağıdaki örnekler başlangıç sınıflandırması içindir; önce raporlama kuruluşunun seçilmiş organizasyonel sınırını ve faaliyeti kimin kontrol ettiğini belirleyin. Özellikle kiralık varlıklar, ortak girişimler ve dış kaynaklı hizmetlerde sınıflandırma sözleşme ve kontrol koşullarına göre değişebilir.
- Kapsam 1: kuruluşun sınırına dahil kazanında yakıt yakılması, kontrol edilen araçlarda yakıt tüketimi ve soğutucu gaz kaçağı
- Kapsam 2: satın alınan elektrik, buhar, ısı veya soğutmanın üretiminden kaynaklanan dolaylı emisyonlar
- Kapsam 3: satın alınan mal ve hizmetler, dış taşımacılık, iş seyahati, atık ve satılan ürünlerin kullanımı gibi değer zinciri faaliyetleri
Kapsam 2’de konum ve piyasa yöntemini ayırın
Kapsam 2 rehberinde konum bazlı sonuç, bağlı olunan elektrik şebekesinin ortalama emisyon yoğunluğuna dayanır. Piyasa bazlı sonuç ise uygun sözleşme araçları ve tedarikçi ürünleri gibi piyasa bilgilerini dikkate alır. Kullanılabilir veri ve uygulama ölçütleri her iki yöntemin sonucunu etkiler; varsa iki sonucu ayrı gösterin ve tek toplam gibi sunmayın.
- Faturadaki elektrik miktarını, faktör yılını ve coğrafi kapsamı eşleştirin.
- Piyasa bazlı hesapta kullanılan enerji sertifikası veya sözleşme kanıtını saklayın.
- Bir yöntemin faktörünü diğer yöntemin sonucu gibi etiketlemeyin.
Kapsam 3 için önce kategori taraması yapın
GHG Protocol Scope 3 Standard, değer zincirindeki kaynakları 15 kategori altında ele alır. İlk adım, yalnızca veri bulunabilen kalemleri toplamak değil, kuruluş için ilgili kategorileri sistematik biçimde taramak ve dışarıda bırakılanları gerekçeleriyle belgelemektir.
- Satın alınan mal ve hizmetler ile sermaye malları
- Yakıt ve enerjiyle ilişkili değer zinciri faaliyetleri
- Yukarı ve aşağı yönlü taşımacılık, iş seyahati ve çalışan ulaşımı
- Operasyonlarda oluşan atık
- Satılan ürünlerin kullanımı ve ömrü sonundaki işlemler
İlgili rehberler
Sık sorulan sorular
Kapsam 3 zorunlu mudur?
Yanıt, izlenen programın, standardın ve raporlama amacının koşullarına bağlıdır. Uygulanabilir gereklilikleri ve kuruluşunuz için ilgili kategorileri ayrıca değerlendirin.
Elektrik emisyonu Kapsam 1 midir?
Genellikle kuruluşun satın alıp tükettiği elektriğin üretim emisyonu Kapsam 2 dolaylı emisyonudur. Kuruluşun kendi yakıt yakması ise şartlara göre Kapsam 1 olabilir.
Kapsamlar şirketler arasında karşılaştırma sağlar mı?
Tek başına kapsam adları yeterli değildir. Sınır, veri, faktör, raporlama dönemi ve yöntem tutarlılığı da gerekir.
Kaynaklar
- GHG Protocol Corporate Standard FAQ
- GHG Protocol Corporate Value Chain (Scope 3) Standard
- GHG Protocol Scope 2 Guidance
Kaynakların yürürlük ve güncellik durumunu yayımlama tarihine göre yeniden kontrol edin.
Kurumsal envanterinizi oluşturmaya başlayın
Ücretsiz hesabınızla Kapsam 1, 2 ve 3 verilerinizi tek çalışma alanında toplayın.
Ücretsiz hesap oluştur